• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
  • https://www.facebook.com/groups/vaazdokumanlari/
  • https://www.twitter.com/@vaazsitesi
Üyelik Girişi
Vaaz Kategorileri
Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi4
Bugün Toplam248
Toplam Ziyaret3033059
İslam Ansiklopedisi
Hadislerle İslam
Site Haritası
Takvim
Vaaz Dokumanları

İslam'ın İlme Verdiği Önem-Zümer Suresi 9. Ayet

İSLAM’IN İLME VERDİĞİ ÖNEM

 

AYET : ZÜMER SURESİ – 9. AYET

 

قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ:

 

        MEALİ :

 

     “De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak akıl sahipleri bunları hakkıyla düşünür.”  (ZÜMER SURESİ – 9. AYET)

 

     İslam, bir ilim ve irfan dinidir. Öğrenmeye, öğretmeye, incelemeye ve araştırmaya büyük önem vermiştir. Bilindiği gibi dinimizde ilk emir “OKU” şeklinde gelmiştir. Böylece daha başlangıçta Hz Peygamber (SAV)’e gelen ilk vahiy ile okumak emredilmiş ve insanın bilmediğini öğrenirken istifade ettiği kalemden ve öğretmekten bahsedilmiştir. Kur’an şöyle buyurur:

 

اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ:خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ:اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ:الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ:عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ:

 

     “Yaratan Rabbinin adıyla oku! O, insanı bir aşılanmış yumurtadan yarattı. Oku! Rabbin, en büyük kerem sahibidir. O Rab ki kalemle (yazmayı) öğretti. İnsana bilmedikleri şeyi öğretti.”   (ALAK SURESİ – 1/5. AYETLER)

     Cehaletin yaygın olduğu ve okuma-yazmaya hiç ilgi gösterilmediği, eğitim ve öğretimin aileden çocuklara taklitle intikalinin çerçevesi dışına çıkamadığı bir toplumda, yeni dinin bu ilk emirleri ile bu konuda inkılâp diyebileceğimiz bir değişmenin olduğuna işaret edilmiştir. Bu bakımdan tarihin izahı zor hadiselerinden biri olarak kabul edilen, İslam’ın başlangıçta gösterdiği çok hızlı gelişmesini, büyük çapta Hz Peygamber (SAV)’in ilme, insan terbiyesine, eğitim ve öğretime verdiği önemde aramak gerekir. İlim, âlim, öğrenme, öğrenci; Kur’an-ı Kerim ve hadislerde yüceltilmiştir. Allah, Kur’an’da şöyle buyuruyor:

 

شَهِدَاللّهُ أَنَّهُ لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَأُوْلُواْ الْعِلْمِ قَآئِمَاً بِالْقِسْطِ لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ:

 

     “Allah, adaleti ayakta tutarak (delilleriyle) şu hususu açıklamıştır ki, kendisinden başka ilâh yoktur. Melekler ve ilim sahipleri de (bunu ikrar etmişlerdir. Evet) mutlak güç ve hikmet sahibi Allah'tan başka ilâh yoktur.”  (ALİ-İMRAN SURESİ – 18. AYET)

     Konu ile ilgili bazı ayet-i kerimeler şöyledir:

 

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجَالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَإِذَا قِيلَ انشُزُوا فَانشُزُوا يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوامِنكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ:

     “Ey iman edenler! Size “Meclislerde yer açın” denilince yer açın ki Allah da size genişlik versin. Size “Kalkın” denilince de kalkın ki Allah sizden inananları ve kendilerine ilim verilenleri derecelerle yükseltsin. Allah yaptıklarınızdan haberdardır.”

(MÜCADELE SURESİ – 11. AYET)

 

قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُوا الْأَلْبَابِ:

 

     “De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak akıl sahipleri bunları hakkıyla düşünür.”   (ZÜMER SURESİ – 9. AYET)

 

وَمِنَ النَّاسِ وَالدَّوَابِّ وَالْأَنْعَامِ مُخْتَلِفٌ أَلْوَانُهُ كَذَلِكَ إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاء إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ غَفُورٌ:

 

     “İnsanlardan, hayvanlardan ve davarlardan da yine böyle türlü renkte olanlar var. Kulları içinden ancak âlimler, Allah'tan (gereğince) korkar. Şüphesiz Allah, daima üstündür, çok bağışlayandır.”   (FATIR SURESİ – 28. AYET)

     Mısırlı tefsir âlimi Tantâvî Cevherî, Kur’an-ı Kerim’de ilme teşvik eden ve ilimden bahseden ayetlerin sayısının 750 kadar olduğunu söyler.

     Hadislerde de ilim öğrenmek, ibadetten üstün sayılmış, ibadete gösterilen önemin, eğitimde de gösterilmesi istenmiş, âlimlerin kalemlerinden akan mürekkebin, şehitlerin kanlarına eşit olduğu, ilim tahsil ederken ölen bir kimse ile Peygamberler arasında Allah katında sadece bir derece fark bulunduğu belirtilmiştir. Bu konudaki hadislerin bir kısmı şöyledir:

     “İlim tahsil etmek, kadın erkek her Müslüman’a farzdır.”

     “Hikmet, özlü bilgi müminin yitiğidir, onu nerede bulursa alır.”

     “Burada bulunanlarınız, benden işittiklerini, bulunmayanlara duyursun. Olur ki, burada bulunan bir kimse işittiğini, kendisinden daha anlayışlı birisine ulaştırmış olur.”

     Bu hadislerden de anlaşılıyor ki, Hz Peygamber (SAV), kendisinden öğrenilenlerin toplum içinde yayılmasını tavsiye etmektedir. Eğitim ve öğretim bu sayede yaygın hale gelmiş, onun bu teşvik ve tavsiyeleri, beklenen sonucu vermekte gecikmemiş, daha Hz Peygamber (SAV)  devrinde eğitim-öğretim bariz bir şekilde yaygın hale gelmiştir. Yine bu sayede İslam âleminde, hadis, tefsir, fıkıh ve kelam gibi birçok ilim dallarından meydana gelmiş, eski medeniyet mensuplarının kurdukları birçok ilimlere ait eserler Arapça’ya tercüme edilerek geliştirilmiştir. Büyük İslam medeniyetinin temeli bu ilimler olmuştur. Saha İslam’ın ilk devirlerinde astronomi, hesap, ferâiz, tıp, antropoloji gibi müspet ilimlerin öğrenilmesi teşvik edilmiştir.

     İslam, cehalete savaş açmıştır. İslam’ın en büyük düşmanı cehalettir. Onun için İslam öncesi Arap sosyal hayatına cahiliye ismi verilmiştir. İslam, cahiliye son vererek ilim ve irfan çağını açmış, ümmîliği yok etmek için mücadeleye girişmiş, okur-yazar sayısını arttırmak için tedbirler almıştır. Fidye vererek hürriyetlerine kavuşamayacak durumda olan Bedir Savaşı esirleri, on Müslüman’a okuma-yazma öğretmeleri karşılığında serbest bırakılmışlardı. Böylece İslam, savaş halinde olduğu putperestlerin Müslümanlara öğretmelik yapmalarını bile kabul etmiştir.

     İlim ve fenler aklî seviyeyi geliştirdiği için İslam, ilmi bütün Müslümanlara farz kılmıştır, herkesi bununla sorumlu tutmuştur. İslam’da eğitim-öğretim, bir mecburiyettir. Cahilin sorması ve öğrenmesi; âlimin öğretmesi ve bildiğini söylemesi görevidir. İslam’a göre bilenin ilmini esirgemesi ve cahile bildiğini söylememesi (ilmi ketmekmek) yasaklanmıştır. Bu konuda Kur’an NİSA SURESİ- 37.ayette şöyle buyurur:

 

الَّذِينَ يَبْخَلُونَ وَيَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبُخْلِ وَيَكْتُمُونَ مَا آتَاهُمُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ وَأَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ عَذَاباً مُّهِيناً:

 

     “Bunlar cimrilik eden ve insanlara da cimriliği tavsiye eden, Allah’ın kendilerine lütfundan verdiğini gizleyen kimselerdir. Biz, kâfirler için alçaltıcı bir azap hazırladık.”

     Müslümanlar, İslam’ın bu benzeri emir ve tavsiyelerine uyarak ilme sarılmışlar, ilimlerin her dalında ilerleyerek medeniyete hizmet etmişlerdir. Zaten Kur’an-ı Kerim, birçok vesilelerle Müslümanları akıl ve fikirlerini kullanarak, âlemdeki varlıklar ve olaylar üzerine dikkatlerini çekmektedir. Yerlerden, göklerden, yıldızlardan, yağmurdan, buluttan, rüzgârdan, aydan, güneşten, bitkilerden, hayvanlardan, denizlerden, karalardan ve daha nice şeylerden bahseden Kur’an-ı Kerim, bunlardan ibret almaları için insanları uyarmaktadır. Bu yönden Müslümanlar çevresini ve çevresindeki olayları incelemek, onlardan ibret almak hissi duymuşlar, dinî ilimlerde olduğu gibi diğer ilim ve fen dallarında da değerli çalışmalar yapmışlardır. Bir Türk şairi, her çeşit ilmin alınması gerektiğini şöyle ifade eder:

     Ulûmun cümlesin kesbe harîs ol,

     Sakın bir ilimle kalma keselden.

     Kamu ezhâra konmağıyla arı,  

     İki cevher verir şem’u aselden,

     Birisi bir nurdur veriri ziyayı,

     Halâs eyler bir nice ilelden.

     Yani: Bütün ilimleri öğren, tembellik gösterip biriyle yetinme. Arı, bütün çiçeklere konup bal toplar ve iki cevher verir; biri mum olup ışık saçar, biri de nice dertlere deva olan baldır.

     Bu mısralarda ifade edildiği üzere, Müslüman âlimler; arının her çiçekten bal topladığı gibi her türlü ilimden faydalanmışlar, ilim ve medeniyetin ilerlemesinde büyük katkılar sağlamışlardır.

     Hükümdarlar ilmin gelişmesini sağlamak için ellerinden geleni yapıyorlardı. Halife Me’mun, 820 yıllarında Bağdat’ta BEYT-ÜL HİKME denilen ilim akademisini kurdu. Bu akademi medeniyete büyük hizmette bulundu. Buna paralel olarak Fatımîler de 1005 yılında Kahire’de DÂR-ÜL HİKME’ Yİ kurdular. Bu kurumlar, ilim ve fenne unutulmaz yardımda bulundular. İlim meşalesi Doğu ve Batının her yanını aydınlattı. Müslümanlar, aklî ve naklî ilimlerde nice çalışmalar yaptılar, icat ve keşiflerde bulundular. İlim ve fennin her dalında şöhret sahibi oldular. Nitekim Kimya’da: Cabir b.Hayyan, İbni Heysem, Birûnî; Tıp’ta: Râzî, İbni Sînâ; Sosyoloji’de: İbni Haldun; Astroloji’de: Ali Kuşçu, Kadızade Rûmî; Felsefe’de: Gazalî, İbni Rüşt ve Fârâbî bunların ileri gelenlerindendir.

     Fakat daha sonra ilim ve medeniyet meşalesi el değiştirdi. Batılılar, medeniyeti Müslümanlardan aldılar. Batı, ancak Hıristiyanlığın baskısından ve bilginleri cezalandıran engizisyon mahkemelerinden kurtulduktan sonra uyandı. Ziya Paşa:

     “Ger Endülüs olmasa ziyadar,

       Kim Avrupa’yı ederdi bîdar.”

     Yani: Eğer Endülüs ışık saçmasaydı Avrupa’yı kim uyandırırdı? Demekle, Müslümanların Avrupa’ya medeniyet götürdüklerini, bugünkü medeniyete onların ışık tuttuklarını anlatmaktadır.

     Görüldüğü gibi, Müslümanların ilim âlemine çok büyük ve değerli hizmetleri olmuştur. Bu konuda Türklerin payı da çoktur. Bursa’lı Mehmet Tahir, bu gerçeği şöyle ifade eder:

     “İslam medeniyet ve kültürüne hizmet edenlerin yarısı değilse de üçte birinin mutlak surette Türk olduğu sabittir. Hele tefsir, hadis, tasavvuf, fıkıh, kelam ilimlerinde eser veren değerli zatların yarısının Türk olduğu meydandadır.”

     Ancak ne acıdır ki, önceleri mevcut olan bu hamleci ruh, sonraları aynı aşk ve şevkle devam etmemiş, Müslümanlardan ilim ve teknoloji bayrağını alan Avrupalılar, bayrak yarışında onları geçmişlerdir. Müslümanlar ise, Avrupalılarla aralarındaki farkı kapatma yönünde çalışma yerine, tembelliği, cehaleti ve tefrikayı tercih etmişler, böylece aradaki fark iyice açılarak 20. yüzyılda Hıristiyan âleminin kültürel ve teknolojik hâkimiyetine teslim olmuşlardır.

     Şu hususu da mutlaka belirtmemiz gerekir ki, İslam ülkelerinin ilim ve teknikte geri kalmalarının sebebi İslam dini değildir. Akla ve onun ürünü olan ilme bu kadar çok değer veren bir dinin mensuplarının cahil ve geri kalmalarını izah için ileri sürecekleri hiçbir makul ve geçerli mazeretleri olamaz. Çünkü ilimle din arasında ortak noktalar bulunmaktadır. Hatta İslam’a göre din, ilmin kaynaklarından birisidir. İslam vahyi, ilmi destekleyen, teşvik eden, ona yol gösteren mesajlarla yüklüdür.

     Ferdin ve toplumun gelişmesi için, insanın maddî ve manevî cepheleriyle bir bütün halinde eğitilmesi gerekmektedir. Kişinin benliğinde bu denge kurulmadığı takdirde, yani sadece bedenî kuvvetler geliştirilip, ruhî kuvvetler ihmal edildiği takdirde, bu tek yönlü ve eksik eğitimden mutaassıp insan yetişir. Ne adına olursa olsun, taassuptan da sadece zarar ve gerilik doğar. İnsanlık tarihinin değişik dönemlerinde bunun acı örneklerini görmek mümkündür. Nitekim Ortaçağ Avrupası’nda müspet ilmin gelişmesine din adına engel olunması, dinî bir taassubun sonucu idi. Buna mukabil, aklın da müspet ilimde kazandığı başarılardan dolayı mağrur olarak kafa tutması da bir büyük taassup oldu. İşte bu her iki taassup, insanı madde ve manasıyla bir bütün olarak kavrayamayan, onun her iki yönünü birlikte ele alarak doyurup geliştiremeyen, onu tek yönlü ele alıp, diğer yönünü ihmal eden eksik ve yanlış bir insan eğitim anlayışının acı meyvesi idi.     

     Mehmet Akif, gençliğe ASIM’ın şahsında yol gösterirken, iki kudrete önem verilmesini tavsiye eder ve milletin özellikle yetişmekte olan nesillerine bu yönde rehberliğin önemine işaret eder. Bunlar; marifet (ilim, bilgi, teknik, sanat, her konuda ustalık ve hüner) ve fazilet (iyi huy, iyi ahlak ve yüksek meziyetlerdir. Tutarlı kişilik) tir. Çünkü marifet, halkı müreffeh kılacak bütün maddi imkânların, memleketin hayrını ve kalkınmasını temin edecek, fazilet ise bunu tamamlayacaktır. Mehmet Akif bu konuda mısralarında şöyle der:

Çünkü milletlerin ikbali için evladım

Marifet bir de fazilet… İki kudret lazım.

Marifet ilkin ahaliye saadet verecek

Bütün esbabı taşır; sonra fazilet gelerek,

O birikmiş esbabı alır, memleketin

Hayr-ı ilasına tahsis ile sarf etmek için

Marifet kudreti olmazsa bir ümmette eğer,

Tek faziletle teâlî edemez, za’fa düşer

İptidaîliğe mahsus olan avare sükûn,

Çöker âsâbına. Artık o da bundan memnun!

     Burada da ifade edildiği gibi eğer bir millette ilim yoksa ilmin ve tekniğin öğretimi yeterince yapılmıyorsa, o millet sadece faziletle (iyi ahlakla) yükselemez, zayıf düşer. Böyle bir milletin fertleri belki iyi insanlar olabilirler, fakat ilim ve teknikten mahrum olmaları halinde onların bu iyiliği, değişen ve gelişen şartlara uyumda bir fayda sağlamaz.

     Bir de bunun aksi olabilir: Bir millette ilim ve teknik öğretim yeterince olur, fakat ahlak eğitimi olmazsa, işte bu hal o millet için ölçülemeyecek kadar büyük bir felakettir. Yalnız başına maddi ilimlere ve onun öğretimine dayanarak milletlerin yükselişi ve mutluluğu sağlanamaz. Mehmet Akif bu konuda şöyle der:

Marifet farz edelim, var da, fazilet mefkûd,

Bir felaket ki cemaatler için, nâ-mahdûd.

Beşerin ruhunu temsîm edecek karha budur;

Ne musibettir o, tâûnlara rahmet okutur!

     Dünyanın gelişmiş milletleri hangi ölçüde bir müspet ilim ve teknik öğretimi yapıyorsa, o seviyede bir öğretim yapılmalıdır. Bunun yanı sıra fazilet ve ahlakî davranışlar, dinimizin gerektirdiği değerlerden alınarak, eğitimle yetişmekte olan nesillere kazandırılmalıdır.

     İşte böyle bir eğitim-öğretim sonucu, bilgili ve faziletli gençler yetişecektir. Bu gençlerin omuzlarında memleket her alanda kalkınacaktır. Mehmet Akif’in mısralarıyla sohbetimizi bitirelim:

Şimdi, sen bizdeki kudretleri eşsen bir bir,

Göreceksin ki; bu millette fazilet en uzun,

En derin köklere yaslanmada; hem sonra onun,

Bir mübarek suyu var, hiç kurumaz: “Din-i Mübîn.”

Hâdisat etmesin oğlum, seni bedbin…

------------------------------------------------------------------

Bu cihetten, hani hiç yılmasın oğlum gözünüz;

Sadece Garb’ın, yalnız ilmine dönsün yüzünüz.

O çocuklarla beraber gece gündüz didinin;

Giden üç yüz senelik ilmi sık elden edinin!

Fen diyarında sızan nâmütenâhî pınarı,

Hem için, hem getirin yurda o nâfî’ suları.

Aynı membaları ihya için artık burada,

Kafanız işlesin, oğlum, kanal olsun arada.

 

KAYNAK : DİYANET AYLIK DERGİ     EYLÜL - 2004

 


Yorumlar - Yorum Yaz


Kurban Dokumanları
Namaz Kitapları
Aydın Gökçe Bey'e Teşekkür
Sitemize Vaaz Ansiklopedisi olarak eklediğim bölüm Aydın Gökçe'nin Almanya'da görevli iken çeşitli kaynaklardan yaptığı vaazları alfabetik sıraya almasıyla oluşmuştur. Kendisine teşekkür ediyorum.
Bu vaazlar ayrıca Dosyalar bölümünde de yer almaktadır. Vehbi Akşit
Vaaz Ansiklopedisi
VAİZLER KÜTÜPHANESİ
Kur'ani Site
Hava Durumu
Anlık
Yarın
15° 22° 14°
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar3.65693.6716
Euro4.31894.3362
Saat