• Anasayfa
  • Favorilere Ekle
  • Site Haritası
  • https://www.facebook.com/groups/vaazdokumanlari/
  • https://www.twitter.com/@vaazsitesi
Üyelik Girişi
Vaaz Kategorileri
Ziyaret Bilgileri
Aktif Ziyaretçi19
Bugün Toplam94
Toplam Ziyaret2978455
İslam Ansiklopedisi
Hadislerle İslam
Site Haritası
Takvim
Vaaz Dokumanları

Doğruluk ve Dürüstlük-Nusrettin Bolelli

DOĞRULUK VE DÜRÜSTLÜK

Yrd. Doç. Dr. Nusrettin BOLELLİ

KOVANCILAR 2012

DOĞRULUK VE DÜRÜSTLÜK
Doğru olmaktan maksat, sözde, davranışlarda, iş ve eylemlerde doğru ve dürüst olmaktır.  Ayrıca esnaf ve sanatkârların alış-verişlerinde ve yaptıkları işlerde dürüst olmaları da doğruluk kapsamına girer.
Bütün iş ve davranışlarda, dînimizin emirlerine uymakla hâsıl olan güzel ahlâktan biri de doğruluktur. Doğruluk, insanların söz, iş ve davranışlarda dürüst olmasıdır. Özü ve sözü doğru olan insanlar, güvenilir ve sevilen kimselerdir. İnsan niyetinde, ibâdetlerinde, iş ve davranışlarında doğru olmalı ve bundan hiç ayrılmamalıdır.

  • Doğru olma hâli; dürüstlük, sıdk, sadâkat, istikamet, hak, birr, hidâyet anlamına gelen itikâdî ve ahlâkî bir kavram. Allah’ın emrine ve kanunlarına uygun bir yol izlemek ve insanların haklarına riâyet etmek demektir. İman eden ve inancını hayata geçiren doğru insan, Hz. Peygamber (s.a.s.)’in en güzel ahlâkını örnek alır.
  • Kur’ân-ı Kerim, doğruluğa dair birçok âyeti kapsar. Sıdk, istikamet; hidâyet gibi çeşitli türevleri olan doğruluk, ahlâkî vasıfların tümünü kendinde toplar. Özünde Allah’a, meleklere, âhirete, kitaplara, peygamberlere inanan, mallarını akrabaya, yetimlere, yoksullara harcayan, namaz kılan, zekât veren, oruç tutan, sabreden, sözünde duran, cihat eden… müminlerin bütün bu vasıfları doğruluk hâlinin tezâhürleridir. Doğruluk vasfı, Doğru Yol’un anlaşılmasıyla gerçeklik kazanır.
  • “Alemlerin Rabb’i Allah’a hamdolsun, Rahman’dır, Rahîm’dir. Din (kıyamet) gününün sahibidir. Ancak sana kulluk eder, ancak senden yardım dileriz. Bizi doğru yola ilet. Nimet verdiğin kimselerin yoluna…” (el-Fâtiha, 1/1-6) âyetleriyle başlayan Kur’ân-ı Kerim, doğruluk yolunu ve bunun aksini sapmışların yolu olarak çeşitli ayetlerle açıklar. O’na kulluk etmek, doğruluğun ve doğru yolun ta kendisidir. Allah, O’na inananları ve yoluna yapışanları rahmet ve lutfa mazhar eder, onları doğru yola iletir. Öğüt alanlar için ayetleri Allah geniş geniş açıklamıştır.“…. Emrolunduğun gibi dosdoğru ol…” (Hûd, 11/112; eş-Şûrâ, 42/15) buyuran Allah, hâlis kullarını azmış şeytandan korumaktadır. (bk. Hicr Süresi) Allah, müminlerin kendisinden korkmalarını ve ölçü ve tartıyı doğru tutmalarını emretmektedir. Sözünde doğru olması için uyarılan müminler, doğrulukları karşılığında cennet’e gireceklerdir. Onlara korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir.
  • Doğruluk, en iyi, takva hâlinde gerçekleşebilir. Âyette “Doğrularla beraber olun” (et-Tevbe, 9/119) buyurulması, bu kavramın toplumsal oluşuna delâlet eder. Doğruluk bir misâktır, kulluk ahdidir: Ahde vefa ve sadakatın mükâfatı hem dünyada hem âhirette verilecektir. Sıddıkların özellikleri ana hatlarıyla açıklanmıştır. Bunlar; sabır, itaat, infâk, istiğfar, ihlâs, takva, hayâ, emanet gibi özelliklerdir.
  • Doğruluğun karşısında yalancılık, bâtıl, delâlet gibi özellikler bulunmaktadır. Muttakiler, asla yalan söylemezler. Hz. Peygamber, “el-Emîn” olarak tanınmıştı. Yalancılık ise, dar anlamıyla insanın günlük hayatta söz ve davranışlarında doğruluktan uzaklaşması anlamına gelir. Geniş anlamda Allah’ın emir ve yasakları ile alay etmek, Allah’a iftirada bulunmaktır. Bu da müşriklerin sıfatıdır. Allah yalancı kâfirleri doğru yola iletmeyeceğini Kur-‘ân’da birçok âyette açıklamış, onları lânetlemiş ve büyük bir azaba uğraya-caklarını bildirmiştir. Allah mü’minlere şöyle buyurmuş:“Yalan sözden kaçının. “ (el-Hacc, 22/60). Bir diğer yalancı grup, münâfıklardır. Bunların özelliği yalan yere yemin etmeleridir. Bunlar, sahtekâr kimseler olup küfürlerini gizlemişlerdir.

 

  • Davranışlarda doğruluğa hakkâniyet de denir. Bu da adalet, insaf ve merhametten ibarettir. Doğruluğun, vahye dayanan temellerinin anlaşıl-masından sonra, düşüncenin eyleme geçirilmesinde en başta dile hakimiyet gelmektedir. Dil, düşüncenin iletim vasıtasıdır. Müminler, söz söylerken doğruyu söyler, gereksiz yere konuşmaz, kötü söz söylemezler; ya hayır konuşurlar yahut susarlar.

 

    • Doğruluk; düşüncede, sözde, niyette, iradede, azimde, vefâ ve amelde doğruluk şeklinde ortaya çıkar. Bütün bunların kaynağı, Kur’ân ve Hz. Peygamberin hadislerindedir. Öte yandan, düşünce ve eylem birliği doğruluğun esasıdır. Düşüncede ve inançta tam manasıyla İslâm’a yönelin-medikçe ve İslâmî hükümlere teslim olunmadıkça davranışların doğru olması mümkün değildir. Doğru olan ahlâk Hz. Peygamber’in ahlâkıdır; bunun dışında doğru bir yol yoktur. Zira Rasûlullah (s.a.s.) “dosdoğru ol” mesajı ile “Hûd sûresi beni kocattı” diye buyurarak doğruluğun önemini ve insana yüklediği sorumluluğu ifade etmiştir(Kadı Beydâvî, Envârü’t-Tenzîl, I, 580; Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur’ân Dili, IV, 2829) YineO, “Beni Rabbim en güzel şekilde terbiye etti.” (el-Münâvî, Feyzu’l-Kadir şerhu Camii’s-Sahih, 310) buyurmuştur.
    • Bugünkü beşerî sistemlerin işleyişi gerek toplumsal düzeyde gerek fert olarak, yalancılık temeline dayalıdır. Çünkü insanlarda Allah korkusu azalmıştır. İnsanlar arası ahlâkî ilişkiler sun’î ve doğruluktan uzaktır. Toplum, emin bir toplum değildir, kuşku toplumudur. Böyle bir toplumda hakikat, beyanların aldatıcılığı sebebiyle ortaya çıkamamakta; insanlar Allah için, O’na inanarak davranamadıklarından birbirlerine söz ve işlerinde güven duygusunu tamamen kaybetmiş görünmektedirler.
    • İslâm dışı fert ve toplum hayatında doğruluğun bir anlamı yoktur. Çünkü düzenler, zulüm üzerine kuruludur ve insanlar şahsî çıkarları peşinde birbirlerini kandırmak için türlü oyunlara başvurmaktadırlar. Bu bozuk bir hayat düzenidir. Sorumsuz, çirkin davranışların hâkim olduğu düzen, müslümanların hakka yaklaştırıcı en güzel hasletlerini de yozlaştırmıştır. İnsanlar, her geçen gün doğru yoldan uzaklaşmaya, âhiret yurdunu ara-maktansa, materyalist dünyanın hevâ ve heveslerine uymaya başlamışlardır. Cahil olan bir toplumda müslümanlar da gayr-i İslâmî günlük hayata ayak uydurmuş gözüktükleri ve tanınamadıkları için, İslâm’ı tanıtmak ve yaşatmak mümkün olmamaktadır. Bizzat müslümanların doğruluk düsturuna uymamaları bir toplumun helâk olması için yeterlidir. Çünkü hakkı tavsiye eden olmazsa veya insanlar hatâ içinde yüzerken hakkı tavsiye etmeye kalkılırsa o toplum çökmüş demektir. Bir sahabi (Ebu Amr Süfyan b. Abdullah) Hz. Peygamber’e “Ya Rasûlullah bana İslâm’ı öyle tanıt ki, senden başka birine sorma ihtiyacını duymayayım” deyince, Rasûlullah şöyle buyurmuştur: “Allah’a inandım de, sonra da dosdoğru ol.” (Müslim, İman, 62; Ahmed b. Hanbel, Müsned, III, 413). Başka bir hadis-i şerifte de “Doğru olunuz, kurtuluşa erersiniz.” (İbn Mâce, Tahâre, 4,Dârimî, Vudu’, 2) buyurulmuştur.
    • Anglikan kilisenin Dâru’l-Hikmeti’l-İslâmiyye’ye sorduğu “İslâm, fikre ve hayata ne vermiştir?” sorusuna bir İslâm âlimi tek cümle ile “Fikre tevhid, hayata istikamet (doğruluk) vermiştir.” şeklinde cevaplamıştı. Doğruluk ilkesini bırakan ve bezginliğe yönelenlere Allah şöyle buyurur: “… Benim âyetlerimi birkaç paraya satmayın ve benden sakının. “ (el-Bakara, 2/41).
    • İslâm’ın hayat yolu sırat-ı müstakim’dir; yani dosdoğru yoldur. O yola girenlere bir üzüntü ve korku yoktur. Her şeyden önce doğruluk, müslümanın inancına dayanan bir özelliğidir. Meselâ, dosdoğru namaz kılmayan bir mümin, ibadette tam doğruya uymadığından, diğer davranışlarında da hatalı olacaktır.
    • Rasûlullah şöyle buyurur: “Doğruluk insanı iyiliğe yöneltir, hayırlı işlerde cennet’e kılavuzluk eder. Bir kimse, doğruluğu prensip edinirse sıddîk olur. Yalancılık da insanı kötülüğe ve fücura sürükler. Kötülük de cehennem’e götürür. Bir kimse yalancılığı prensip edinirse Allah’ın divanında kezzâb (yalancı) defterine yazılır.” (Tecrid-i Sarih Tercümesi, XII, 146). (Şamil, İslam Ansiklopedisi,Sait KIZILIRMAK)
  •  Doğruluk, dînimizin emrettiği ve her müslümanda bulunmasını istediği en güzel huylardandır. Sevgili Peygamberimiz doğru olan kimselerin, dünyada ve âhirette kurtuluşa ereceklerini bildirmiştir.   Bir hadîs-i şerifte de şöyle buyruldu: (Doğruluk iyiliğe götürür, iyilik de Cennete götürür. Kişi doğru söyleye söyleye Allah katında Sıddîklar (doğrular) derecesine kavuşur).

 

    • Doğruluğun aksi yalancılıktır. Olgun ve tam bir müslümanın, yalandan uzak olup, doğruluk ile ahlâklanması lâzımdır.
  • Özellikle çıkarlarını düşünen insanların çoğaldığı, fedakârlığın azaldığı yerlerde yalan dolan, hile, ahlâksızlık artar ve insanlar ikiyüzlü olurlar. Böyle bir ortamda doğru sözlü olan, sözünü esirgemeyen ve sakınmadan herkesi eleştiren kişiyi kimse sevmez. Herkes onu kınar, yanından ve yöresinden uzaklaştırmaya çalışır. Çünkü bu kişi doğru sözleriyleahlâksızlık üzerine bina edilmiş menfaat düzenini bozmaya çalışır ve çok kimseyi rahatsız eder. Dolayısıyla çıkarları zedelenen, kusurları yüzüne söylenen, ikiyüzlülükleri yüzlerine çarpılan insanlar tarafından hor görülüp kovulurlar.

 

    • Doğru söz (ağudan) zehirden acıdır.
    • Kimi insanlara (özellikle yalancı, çıkarcı, ahlâkı bozuk) kusurlarını, yanlış-larını, düzensizliklerini, yolsuzluklarını ortaya çıkaran sözleri yüzüne karşı söylemek çok acı gelir. Çünkü çoğunlukla bu tür insanlar, ya açıklarının ortaya çıkmasını istemezler, ya da doğru sandıkları hareketlerinin yanlış olduğunu kabul etmezler.
  • Doğrunun yardımcısı Allah`tır.
  • Doğru olan kimsede bulunması gerekli olan bazı özellikler: 2- Doğru sözlü olmalıdır.4- Verdiği sözde durmalıdır.

 

  • 5- Her işinde doğru olmalıdır.
  • 3- Dîne ait bütün işlerde doğru olmak lâzımdır.
  • 1- Doğru ve sağlam bir niyete sahip olmalıdır.
  • Doğru insanların bulunduğu toplum, düzenli ve huzurlu olur. Böyle bir toplumda kötülükler azalır, insanlar rahat ve mutlu olur.

Yüce Allah, Kur’ân-ı Kerim’in bir çok âyetinde doğruluğu ve doğru kimseleri överek şöyle buyurmuştur:

Nisa suresi :

اَللّٰهُ لَٓا اِلٰهَ اِلَّا هُوَۜ لَيَجْمَعَنَّكُمْ اِلٰى يَوْمِ الْقِيٰمَةِ لَا رَيْبَ ف۪يهِۜ وَمَنْ اَصْدَقُ مِنَ اللّٰهِ حَد۪يثًا۟ ﴿87﴾

87- Allah ki ondan başka hiç bir ilah yoktur. Elbette sizi kıyamet günü toplayacaktır. Bunda asla şüphe yoktur. “Allah’tan daha doğru sözlü kim olabilir.” (Nisa suresi, 87)

وَالَّذ۪ينَ اٰمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَنُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْر۪ي مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهَارُ خَالِد۪ينَ ف۪يهَٓا اَبَدًاۜ وَعْدَ اللّٰهِ حَقًّاۜ وَمَنْ اَصْدَقُ مِنَ اللّٰهِ ق۪يلًا ﴿122﴾

122- İman edip salih amelleri işleyenleri ise altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağız, onlar, orada ebedi olarak kalacaklardır. Bu Allah’ın gerçek va’didir. Allah’tan daha doğru sözlü kim vardır? . (Nisa suresi, 87).

  

Hud suresi:

فَاسْتَقِمْ كَمَٓا اُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَكَ وَلَا تَطْغَوْاۜ اِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَص۪يرٌ ﴿112﴾

112. Emr olunduğun gibi dosdoğru ol!. (Hud sures,i 112)

Bakara suresi

قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَٓا اَذًىۜ وَاللّٰهُ غَنِيٌّ حَل۪يمٌ ﴿263﴾

263- İyi (güzel ve tatlı ) bir söz ve bağışlamak ardından eziyet gelen bir sadakadan daha hayırlıdır. Allah Ganidir (Hiç bir şeye muhtaç değildir), Halimdir (yumuşak davranandır.) . (Bakara suresi, 263)

Nisa suresi

وَمَنْ يُطِعِ اللّٰهَ وَالرَّسُولَ فَاُو۬لٰٓئِكَ مَعَ الَّذ۪ينَ اَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيّ۪نَ وَالصِّدّ۪يق۪ينَ وَالشُّهَدَٓاءِ وَالصَّالِح۪ينَۚ وَحَسُنَ اُو۬لٰٓئِكَ رَف۪يقًاۜ ﴿69﴾

69- Kim Allah’a ve peygambere itaat ederse, işte onlar, Allah’ın kendilerine nimet verdiği peygamberler, sıddıklar (dosdoğru olanlar), şehitler ve salih kimselerle beraberdirler. Onlar, ne güzel arkadaştır! . (Nisa suresi, 69)

 

Mâide suresi

قَالَ اللّٰهُ هٰذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِق۪ينَ صِدْقُهُمْۜ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْر۪ي مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهَارُ خَالِد۪ينَ ف۪يهَٓا اَبَدًاۜ رَضِيَ اللّٰهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُۜ ذٰلِكَ الْفَوْزُ الْعَظ۪يمُ ﴿119﴾

119. Allah buyurur ki : “Bugün, doğru söyleyenlerin doğrulukları kendilerine fayda vereceği bir gündür. Onlara altlarından ırmaklar akan ve içinde ebedi kalacakları cennetler vardır. Allah, onlardan razıdır, onlar da Allah’tan razı olmuşlardır. İşte en büyük kurtuluş ve kazanç budur. (Maide suresi, 119)

 

Tevbe suresi

يَا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِق۪ينَ ﴿119﴾

119. Ey iman edenler! Allah’tan korkun ve özü-sözü doğru olanlarla beraber olun. (Tevbe suresi, 119)

Ahzab suresi

لِيَجْزِيَ اللّٰهُ الصَّادِق۪ينَ بِصِدْقِهِمْ وَيُعَذِّبَ الْمُنَافِق۪ينَ اِنْ شَٓاءَ اَوْ يَتُوبَ عَلَيْهِمْۜ اِنَّ اللّٰهَ كَانَ غَفُورًا رَح۪يمًاۚ ﴿24﴾

24. Çünkü Allah, sözünde duranları, sadakatları sebebiyle mükafatlandıracak, münafıklara da dilerse, azab edecek yahut da tevbelerini kabul edecektir. Şüphesiz ki Allah, «Gafur’dur» çok bağışlayandır, «Rahim’dir» çok merhametlidir. (Ahzab suresi, 23)

اِنَّ الْمُسْلِم۪ينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِن۪ينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِت۪ينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِق۪ينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِر۪ينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِع۪ينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّق۪ينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّٓائِم۪ينَ وَالصَّٓائِمَاتِ وَالْحَافِظ۪ينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِر۪ينَ اللّٰهَ كَث۪يرًا وَالذَّاكِرَاتِ اَعَدَّ اللّٰهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَاَجْرًا عَظ۪يمًا ﴿35﴾

35. Şüphesiz müslüman erkekler ve müslüman kadınlar, mü’min erkekler ca mü’min kadınlar, ibadete devam eden erkekler ve ibadete devam eden kadınlar, (sözünde ve hareketlerinde doğru olan erkekler ve doğru olan kadınlar, sabreden erkekler ve sabreden kadınlar, Allah’tan korkan erkekler ve Allah’tan korkan kadınlar, zekât ve sadakalarını veren erkekler ve ırzlarını koruyan kadınlar için Allah, mağfiret ve büyük bir mükafat hazırlamıştır. (Ahzab suresi, 35)

يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا اتَّقُوا اللّٰهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَد۪يدًاۙ ﴿70﴾ يُصْلِحْ لَكُمْ اَعْمَالَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْۜ وَمَنْ يُطِعِ اللّٰهَ وَرَسُولَهُ فَقَدْ فَازَ فَوْزًا عَظ۪يمًا ﴿71﴾

70. Ey iman edenler! Allah’dan korkun ve doğru söz söyleyin.

71. Ki (Allah) işlerinizi düzeltsin ve günahlarınızı bağışlasın. Kim Allah’a ve Resülüne itaat ederse büyük bir başarıya ermiş olur. (Ahzab suresi, 70-71)

Zümer suresi

فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللّٰهِ وَكَذَّبَ بِالصِّدْقِ اِذْ جَٓاءَهُۜ اَلَيْسَ ف۪ي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكَافِر۪ينَ ﴿32﴾ وَالَّذ۪ي جَٓاءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِه۪ٓ اُو۬لٰٓئِكَ هُمُ الْمُتَّقُونَ ﴿33﴾ لَهُمْ مَا يَشَٓاؤُ۫نَ عِنْدَ رَبِّهِمْۜ ذٰلِكَ جَزٰٓؤُا الْمُحْسِن۪ينَۚ ﴿34﴾ لِيُكَفِّرَ اللّٰهُ عَنْهُمْ اَسْوَاَ الَّذ۪ي عَمِلُوا وَيَجْزِيَهُمْ اَجْرَهُمْ بِاَحْسَنِ الَّذ۪ي كَانُوا يَعْمَلُونَ ﴿35﴾

32. Artık Allah hakkında yalan uydurandan ve kendisine «Hak» geldikten sonra onu yalanlayan kimseden daha zalim kim vardır? Kafirler için cehennem de yer mi yok?

33. Doğruyu getirene ve onu tasdik edenler ise onlar takva sahiplerinin ta kendi-leridir.

34. Onlar için Rableri katında diledikleri her şey vardır. İşte iyilik yapan ve güzel davrananın mükâfatı budur.

35. Çünkü Allah, onların yaptıkları günahların en kötüsünü bile bağışlayacak, onları, yaptıkları amellerin en güzeli ile mükâfatlandıracaktır. (Zümer suresi, 32,33,34,35)

* Muhammed suresi:

21- Allah’a karşı dürüst ve samimî davransalardı, elbette kendileri için çok daha iyi olurdu. ( Muhammed suresi, 47/21)

  • Müslümana özünde ve sözünde ve işinde dürüst olmak yaraşır.

 

  • İşte bu Kitap, Allah’ın doğruluk rehberidir, onunla istediğini doğru yola eriştirir. (Zümer Suresi/23)
  • Rabbinin sözü, doğruluk ve adaletle tamamlandı. O’nun sözlerini değiştirebilecek yoktur. (Enam Suresi / 115) El-Ahkaf suresi
  • اِنَّ الَّذ۪ينَ قَالُوا رَبُّنَا اللّٰهُ ثُمَّ اسْتَقَامُوا فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَۚ ﴿13﴾ اُو۬لٰٓئِكَ اَصْحَابُ الْجَنَّةِ خَالِد۪ينَ ف۪يهَاۚ جَزَٓاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ ﴿14﴾

13. Şüphe yok ki, “ Rabbimiz Allah’tır!” diyen, sonra da dosdoğru olanlar için ne korku vardır, ne de üzüntü. İşte onlar cennetliktirler, yaptıklarının karşılığı olarak orada ebedî olarak kalacaklar. (Ahkaf suresi, 13-14)

Nebe suresi

يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلٰٓئِكَةُ صَفًّاۜ لَا يَتَكَلَّمُونَ اِلَّا مَنْ اَذِنَ لَهُ الرَّحْمٰنُ وَقَالَ صَوَابًا ﴿38﴾

  1. O gün Ruh (Cebrail) ve melekler sıra sıra dururlar. Rahmânın izin verdikleri dışında hiç kimse konuşamaz. İzin verilen de doğruyu söyler. (Nebe suresi, 38)Ölçü ve tartıyı adalete uygun yapmak için Yüce Allah şöyle buyurmuştur: وَيَا قَوْمِ اَوْفُوا الْمِكْيَالَ وَالْم۪يزَانَ بِالْقِسْطِ وَلَا تَبْخَسُوا النَّاسَ اَشْيَٓاءَهُمْ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْاَرْضِ مُفْسِد۪ينَ ﴿85﴾
  2. Hud suresi :

85. Ve ey kavmim! Ölçüyü ve tartıyı adaletle yapın; insanlara eşyalarını eksik vermeyin; yeryüzünde bozguncular olarak dolaşmayın. (Hud suresi, 85).

Mutaffifin suresi:

  1. وَيْلٌ لِلْمُطَفِّف۪ينَۙ ﴿1﴾ اَلَّذ۪ينَ اِذَا اكْتَالُوا عَلَى النَّاسِ يَسْتَوْفُونَۘ ﴿2﴾ وَاِذَا كَالُوهُمْ اَوْ وَزَنُوهُمْ يُخْسِرُونَۜ ﴿3﴾ اَلَا يَظُنُّ اُو۬لٰٓئِكَ اَنَّهُمْ مَبْعُوثُونَۙ ﴿4﴾ لِيَوْمٍ عَظ۪يمٍۙ ﴿5﴾ يَوْمَ يَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعَالَم۪ينَۜ ﴿6﴾2. Onlar, İnsanlardan, kendileri bir şeyi ölçerek aldıkları zaman tam ölçerler. 4.Onlar büyük bir gün için tekrar diriltileceklerini zannetmiyorlar mı?
  2. 5. Öyle bir gün ki, insanlar o gün âlemlerin Rabbinin huzurunda divan duracaklar. ( Mutaffifin suresi:1-5)
  3. 3. Kendileri başkalarına bir şeyi ölçüp tartarak verdiklerinde eksik ölçer ve tartarlar.
  4. 1. Eksik ölçüp tartanların vay haline.
<< Doğruluk Dürüstlük >>

Doğruluk hakkında bazı hadisler:

عنالنبيصلّىاللهعليهوسلمقال: (إنالصّدقيهديإلىالبرّ،وإنالبرّيهديإلىالجنّة،وإنالرجل ليصدقحتىيكونصديقًا،وإنالكذبيهديإلىالفُجور،وإنالفُجوريهديإلىالنار،وإنالرجل ليكذب،حتىيكتبعنداللهكذابًا.

-Doğruluğa yapışın, çünkü doğruluk iyiliğe götürür, doğruluk ve iyilik (sahipleri) de cennettedir. Yalandan sakının, çünkü yalan kötülüğe götürür, yalan ve kötülük (sahipleri) de cehennemdedir.

-Tehlikeyi doğrulukta görseniz de doğruluğu yapışın, çünkü kurtuluş doğruluktadır.

    -Yalan sözden ve yalan yere yemin etmekten sakının!

-Yalandan sakının, çünkü yalan bir tarafta, iman da bir taraftadır. Yalan ile iman bir arada bulunmaz.

– حدثنابشربنمحمد: أخبرناعبدالله: أخبرنامعمر،عنهمَّامبنمنبه،عنأبيهريرة،عنالنبيصلىاللهعليهوسلمقال : ( إياكموالظن،فإنالظنأكذبالحديث،ولاتحسسوا،ولاتجسسوا،ولاتحاسدوا،ولاتدابروا،ولاتباغضوا،وكونواعباداللهإخوانًا(.

-Birbirinize haset (kıskançlık) etmeyiniz. Birbirinize buğz etmeyiniz. Birbirinizden yüz çevirmeyiniz. Birbiriniz hakkında kötü zandan bulunmaktan kaçınınız. Birbirinizin eksikliğini ve kusurunu görmeye çalışmayınız. Birbirinizin gizli hallerini ve gizli hayatını araştırmayınız. Menfaat yarışına girmeyiniz. Birbirinize küsmeyiniz. Ey Allah’ın kulları hepiniz kardeş olunuz!

-Büyüklerine saygı, küçüklerine şefkat ve merhamet göstermeyen bizden değildir.

-Kendiniz için istediğiniz şeyi Müslüman kardeşin için de istemedikçe olgun                                

mümin olamazsınız.

-Kolaylaştırın, zorlaştırmayın, müjdeleyin, nefret ettirmeyin.

-Merhamet edene, Allah merhamet eder. Yerdekilere merhamet edin, Allah da size merhamet etsin.

Ben, güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim.(Hz Ebu Hüreyre (ra)245  (Raâmuz el-ehadis)

Dört özelliğe sahip olanlar kârdadır: Bunlar, doğruluk,hayâ, güzel huy ve şükürdür. ( İbn Abbas)

-İnsanların en hayırlısı, ahlakı en güzel olandır.

* Çocuklarınıza mutlaka doğru söyleyin. Bilin ki onlar bir kere yalanınızı yakalarlarsa, bir daha size güvenmezler.

* Ne olursa olsun doğru konuş, doğruluk ve dürüstlükten ayrılma. Dünyada hiçbir şey, menfaat için yalan söylemeye değmez.

* Her doğruyu söylemek zorunda değilsin, fakat söyleyeceğin şey mutlaka doğru olmalıdır.

 

Peygamberimiz Ebu Zer el-Giffâriye nasihatta bulunarak şöyle buyur-muştur:

-Sana Allah’tan korkmanı tavsiye ederim. Zira o korku, bütün işlerinin zinetidir. Sana Kur’an okumanı, Allah’ı zikretmeni tavsiye ederim. Zira o, senin gökte (melekler tarafından) anılmana sebeptir, yeryüzünde ise senin için nurdur. Sükutunun (susmanın) uzun olmasını tavsiye ederim. Ancak hayır söz müstesna.  Zira bu sükut, şeytanı senden uzaklaştırır ve din işinde sana yardımcı olur. Çok gülmekten de sakın. Çünkü o, kalbi öldürür ve yüzün nurunu giderir. Cihâda devam et. Çünkü o, ümmetimin ruhbanlığıdır. Miskinleri sev ve onlarla düşüp kalk. Kendinden aşağıdakine bak, yukarıdakine bakma. Zira, sana Allah’ın verdiği nimetleri küçümsememen için bu hal daha uygundur. Seninle alakayı kesseler bile, akrabanı ziyaret et. Acı da olsa hakkı (doğruyu) söyle. Allah yolunda kınayanların kınamasından korkma. Kendi nefsin hakkında bildiğin şeyler, insanlardan seni alıkoysun. Yaptığın şeylerde onlara üstünlük taslama. Şu üç hasletin bulunması, kişiye ayıp olarak yeter; Kendi kusurlarını bilmeden başkasının kusurlarını görmesi, aynı hal kendisinde de olduğu halde başkalarında utanılacak hal görmesi ve arkadaşına eziyet etmesi. Ey Ebu Zer! Tedbir gibi akıl, (şüpheli şeylerden) sakınmak gibi vera’ (Allah korkusu), güzel huy gibi de şeref yoktur.  (Hz Ebu Zer (r.a) 157)

Allah’a inandım de, sonra dosdoğru ol (dosdoğru yürü) . ( Sahih-i Müslim)

Kimseden bir şey istememeyi taahhüt (garanti) edene, Ben Cenneti taahhüt ederim.

 

Doğruluk İle İlgili Hadisler:

Doğrulukla ilgili güzel sözler:

 

* Emrolunduğun gibi dosdoğru ol.

* Doğrularla beraber olun.

* Yalan sözden kaçının.

* Beni Rabbim en güzel şekilde terbiye etti.

    • Peygamberimiz bir hadiste şöyle buyurmuştur : -Benim için 6 şeyi tekeffül edin (garanti edin, söz verin), size Cenneti söz veriyorum; 2- Bir vaatte (sözde) bulunduğunda sözünden dönmesin, 4- Gözünüzü yumunuz (harama bakmayın), 6- İffet ve namusunuzu koruyun! 5744 – حدثناابنسلام: حدثناإسماعيلبنجعفر،عنأبيسهيلنافعبنمالكبنأبيعامر،عن أبيه،عنأبيهريرة: أنرسولاللهصلىاللهعليهوسلمقال: (آيةُ المنافقثلاث: إذاحدثكذب،وإذاوعدأخلف،وإذااؤتمنخان).: 33
    • 5743 – حدثناعثمانبنأبيشيبة: حدثناجرير،عنمنصور،عنأبيوائل،عنعبداللهرضيالله عنه، عنالنبيصلىاللهعليهوسلمقال : ( إنّالصّدقيهديإلىالبر،وإنّالبريهديإلىالجنة،وإنّالرجل ليصدقحتىيكونصديقًا،وإنّ الكذبيهدِيإلىالفُجور،وإنّالفُجوريهديإلىالنّار،وإنّالرّجلليكذب،حتىيكتبعنداللهكذابًا.).
    • * Doğru olunuz, kurtuluşa erersiniz.
    • 5- Elinizi (haramlardan) çekin,
    • 3- Kendisine bir şey emanet edildiğinde hıyânet etmesin,
    • 1- Biriniz konuştuğu zaman yalan söylemesin,
  • “Şüphesiz ki sözde ve işte doğruluk insanı hayra ve üstün iyiliğe yöneltir. İyilik de hayırlı işler de cennete iletir. Bir kimse, doğruluğu prensip edi-nirse, Allah katında sıddık (doğrucu) diye kaydedilir. Yalancılık da insanı yoldan çıkarmaya kötülüğe ve fücura (günah işlemeye) sürükler. Kötülük de cehenneme götürür. Bir kimse yalancılığı meslek edinince, Allahın divanında kezzâb (çok yalancı) diye yazılır.”

 

Buharî, Edeb 69; Müslim, Birr 103-105;  Ebu Davud, Edeb 80; Tirmizî, Birr 46; İbn Mâce, Mukaddime  7, Duâ 5;  . (Riyazu’s-sâlihîn, trcm. VI,497  )

  • Acı da olsa, doğruları söyleyiniz. (Hadis-i Şerif)
** İslam Büyüklerinin Doğrulukla ilgili Sözleri:**

 

-İki müslüman buluşup da onlardan biri arkadaşına selam verdiğinde, bu ikisinden Allah’a daha çok sevgili olanı, arkadaşına karşı güler yüzlülükte daha önce olanıdır. Musafaha ettiklerinde ise, Allah onların üzerine yüz rahmet indirir. İlk başlayana doksan, diğerine ise on rahmet verilir. (Hz Ömer (ra) )

* Doğruluk her ne kadar seni öldürse bile, ondan ayrılma. (Hz Ömer (ra) )

* Kuvvet merhametle, kurtuluş doğrulukla beraberdir. (Hz Ömer (ra) )

* Cevap vermede acele eden, doğru cevap vermede geri kalır. (Hz.Ali r.a.)

  • Eğri olanın gölgesi de eğridir. (Hz.Ali r.a.)
  • İki söz vardır ki, pek doğrudur: Hırslı olan mahrumdur, hased sahibi gamlıdır, üzgündür. (Malik b. Enes r.a.)
  • Özü doğru olanın sözü de doğrudur. (Hz.Ali r.a.)
  • Önce doğru bilmek gerekir, doğru bilinirse, yanlış da bilinir, ama önce yanlış bilinirse, doğruya ulaşılmaz. (Fârâbî.)
  • Ben, doğru yolda kaybolmuş kişi görmedim. (Şeyh Sâ’dî Şîrâzî k.s..)
  • Cümleler doğrudur sen doğru isen,
  •      Doğruluk bulunmaz sen eğri isen. (Yunus Emre).
  • İnsana sadâkat yaraşır, görse de ikrâh* İşinde ve sözünde doğruluktan ayrılma. Hak, doğruların yardımcı-sıdır. (Ali Fuat Başgil)
  •    Yardımcısıdır doğruların Hazreti Allah. (Ziya Paşa)
  • Dürüstlük bir hazineye benzer, ortaya çıktığında taraftarları çoğalır; yalan ise gizli ateşe benzer, yanmaya başlayınca kötülükler ortaya çıkar.
  • Doğruları, korumaktan korkmayınız.
  • Dürüstlük elmas gibidir, aydınlıkta daha çok parlar ve değeri daha çok belli olur.
  • Beni kandırabilirsin amma, aslında kendini kandırıyorsun.
  • Doğruluğun ne olduğunu bilmeden onun hakkında konuşamayız.
  • Dürüst insan kendine hâkim olabilmek için sürekli kendi kendisiyle mücadele halindedir.
  • Dürüst insanın hem bedeni hem ruhu rahattır.
  • İnsanların hem içi, hem de dışı temiz olmalıdır.
  • Göründüğün gibi ol, olduğun gibi görün.
  • Doğruluk dışındaki hiçbir düşünceyi, ne kafanızda ne de yüreğinizde yaşatın.
  • Doğru insan, söyledikleri ile yaptıkları birbirini tutmamasından utanç duyar.
  • İnsanların doğruluğu, yaptıkları işle değil, davranışlarıyla ölçülür. (Junius)
  • Yalan geçici, doğru ise sürekli olarak kurtarıcıdır.
  • Konuşmalarında, davranışlarında, yaptığın işlerde daima dürüst ol.
  • Bu dünyada her şey mümkündür, hatta doğrunun yalanı yenmesi bile!
  • İnsanın araması gereken ilk şey dürüstlüktür.
  • Dürüstlüğü elde etmek zor gibi görünse de, aslında kolaydır.
  • Doğruluğu elde etmek kolay, ama onu sürdürmek zordur.
  • Açgözlülerden dürüstlük, soysuzlardan vefa bekleme.
  • Tarafsız bile olsam, yine doğruyu söylerim.
  • Sıkıntılarımızın yarısı, cesaret gösterip doğruyu söylemememizden kaynaklanır.
  • Bilimi süsleyen doğruluktur.
  • Arzuların seni yanlış yollara yöneltebilir, ona karşı koymayı becerebilirsen mutlu bir hayatın olur.
  • Dürüst olmayanlar hatalarını başkalarından saklarlar, oysa dürüst olanlar hatalarını kabul edip ortaya koyarlar.
  • Güçsüzler dürüst olamazlar.
  • Eğer dürüstsen zarar görmezsin.
  • İyi ama, dürüst olmayandan uzak dur.
  • Akıl bir ağaç, dürüstlük ise meyvesidir.
  • Dostlarınızın sizinle olmasını istiyorsanız, siyâsî hayatınızda daima doğruluktan yana olun.
  • Hesabı temiz olanın muhasebeden korkusu olmaz.
  • Hesabı temiz olanın yüzü ak olur. (Atassözü).
  • İnsana kalabilecek en değerli miras dürüstlüktür.
  • Akıllı, bilgin ve zengin olmak zorunda değiliz, ama dürüst olmak zorundayız.
  • Doğruluk tüm erdemlerin temelidir, insanlar doğruluktan şaşmazlarsa etraflarına güneş misali ışık saçarlar.
  • Hayat, acılarla doludur, bunu kabullenmek gerekir; hayatta tek dileğim akıllı ve dürüst olmaktır, bu özelliklere sahip olamamaktan korkuyorum.
  • Dürüstlük dünyaya bedeldir.
  • Dürüstlük, her derdin devasıdır.
  • Dürüstlük en iyi siyasettir. (Japon Atasözü).
  • Ey dürüstlük, bana doğru yolu göster.
  • Doğruluk yeryüzünde Allah’ın kılıcıdır, hangi şeyin üzerine konsa onu keser. (Dr. Münir Derman)
  • Doğruluk en büyük fazilettir, her zaman doğruluk peşinde olanın içi rahattır.
  • Düz yol varken, eğri yola sapmak akıl karı değildir.
  • Yalan bir yıl koşar, doğru onu bir anda geçer.
  • Doğruluk, değeri her yerde aynı olan altın gibidir.
  • Dünyada dürüst insanı kandırmaktan daha kolay bir şey yoktur.
  • Doğru söyleyeni dokuz köyden kovarlar, onunucuya muhtar yaparlar. (Anomin)
  • Bir yalan bin doğruyu yok edebilir.
  • Doğru söyleyen, kardeşine bile yaranamamış.  
Doğruluk, dürüstlük ve adaletle ilgili atasözleri
  • Hak ve adaletten kopmayan, işlerinde doğruluktan ayrılmayan kişiye Yüce Allah her zaman yardım eder.
  • Doğruluk minarede kalmış, onun da içi eğri. (Anomin)
  • Eğri bakandan, doğru iş beklenmez. ( Atasözü)
  • Eğri bakan, eğri görür dâima.( Atasözü)
  • Eğri cetvelden doğru çizgi çıkmaz. ( Atasözü)
  • Eğri yolun doğru yolcusu olmaz . ( Atasözü)
  • Kendini doğrultmayan, gayrini (başkasını) doğrultmaz.
  • Dünyada doğru kimse kalmamıştır. Doğru sandığımız binde bir kişi de içinden eğridir; dıştan göründüğü gibi değildir.
  • Adalet ile zulüm bir yerde barınmaz. Çünkü bu iki şey tamamen bir birinin karşıtıdır. Hak, hukuk ve doğruluğun bulunduğu yerde zulüm olamaz, zalimler bulunamaz. Zulmün bulunduğu yerde ise hak yeme, sömürü, eğrilik, azgınlık vardır ve orada da ne adalet ne de âdil vardır.
  • Hak deyince akan sular durur.
  • “Anlaşmazlıklarda doğruluk, dürüstlük, tarafsızlık, hakkaniyet yolun-dan hareket edilirse kimsenin söyleyecek bir sözü, eleştirisi kalmaz” anlamında bir söz.
  • Emanete hıyanet olmaz.
  • Emanet olarak bize bırakılan şeyi iyi korumamak, kendi yararımıza kullanıp yıpratmak, törelerimize ve doğruluk kurallarına aykırıdır.
  • Yalancının mumu yatsıya kadar yanar.
  • Yalan söyleyenin yalanı bir gün mutlaka ortaya çıkar.
  • Doğru söyleyenin bir ayağı üzengide gerek.
  • Doğru sözlü olan kişi, bulunduğu yerden ayrılmaya hazır olmalıdır. Çünkü sevilmeyen, istenmeyen kişi olacak, orada barınamayacaktır.
  • Doğru söz katarından belli olur.
  • Bir sözün doğru olup olmadığı gelişinden, tutarlı olup olmamasından anlaşılır.
  • Doğru söz yemin istemez.
  • Yemin, yalan olduğu düşünülebilen sözün doğruluğuna inandırmak içindir. Sözün doğruluğunda kuşku yoksa yemine gereklik yoktur.
  • Doğruluk dost kapısı.
  • Doğru olan kişiyi herkes dost bilir. Herkes ona koşar.
        Ülke Atasözlerinden örnekler:
  • Doğruluk her şeyin üstündedir. (Alman Atasözü)
  • Yalancılık, yankesicilik, hırsızlık, üçüz kardeştir. (Çek Atasözü)
  • Yalancı , hırsızdır. (Fransız Atasözü)
  • Yalanın bacağı topaldır .(Ermeni Atasözü)
  • Yalancılık, bozuk para gibidir. Uzun süre geçindirmez. (Rus Atasözü)
  • Akıllı yalan, aptal bir doğrudan iyidir. (Rus Atasözü)
  • Doğrunun arkadaşı yoktur. (Türkmen Atasözü)
  • Kadınlar devamlı doğruyu söylerler ama asla tam doğruyu değil. (İtalyan Atasözü)
  • Doğruluk parlaktır ama yalan gölgelidir. (Arap Atasözü)
  • Doğru söz, demiri de çeliği de deler. (Azeri Atasözü)
  • Doğru söz, kısa sözdür. (Fransız Atasözü)
  • Yalan gümrük ödemez. (Hollanda Atasözü)
  • Yalan bozar, doğru çözer. (Tamil Atasözü)
  • Doğru konuşan kadının arkadaşı azdır. (Danimarka Atasözü)
  • Yalan söylemeyen asla büyüyemez. (Uganda Atasözü)
  • Doğruluk acıdır. (İspanyol Atasözü)
  • Nerede doğruluk, orada mutluluk. (Rus Atasözü)
  • Ahlak ve para aynı çuvala girmez. (İspanyol Atasözü)
  • Namusuyla ölmek, alçakça bir yaşamdan iyidir. (İran Atasözü)
  • Doğruluk, süsü, gösterişi sevmez. (Portekiz Atasözü)
  • Hiçbir miras doğruluk kadar zengin değildir. (Shakespeare).
  • Doğruluk, sonsuzluğun güneşidir, nasıl olsa doğar. ( W. Philips)
  • Doğruluk her türlü şartlar altında meyve verir. (Schiller)
  • Doğruluk su kabağıdır, batmaz (Atasözü)
  • Doğru gidenin başı duvara çarpmaz. (Atasözü)
  • Doğru sarsılır, ama yıkılmaz. (Atasözü)
  • Sen doğru ol, eğri belasını bulur. (Atassözü)
  • İnsan, doğru ve gerçekçi olmalı. Ölünceye kadar doğru yoldan ayrılmamalı. (Kohfüçyüs)
  • Hepsinden önemlisi kendine karşı dürüst olmandır. Gece-gündüz bu doğruluğu izlersen kimseye karşı yanlış olmazsın.(Shakespeare)
  • Kaynak:http://www.msxlabs.org/forum/soru(cevap/287979(dogruluk(durustluk(ve(adaletle(ilgili(atasozleri(nedir.html#ixzz1n0JoHP4p 
  • Birisi size. “Dürüst insan diye bir şey yoktur” derse, o kimsenin bir düzenbaz olduğuna inanın. (George Berkeley)
  • Budur benim hayatta beğendiğim meslek, sözün odun gibi olsun doğrun tek. (Mehmet Akif Ersoy)
  • Deveye “Boynun eğri” demişler, “Nerem doğru ki?” demiş. ( Atasözü)
  • Doğru olan şeyi görmek, fakat bunu yapmamak cesaretsizliktir. (Konfiçyus)
  • Doğruluk, her türlü şartlar altında meyve verir. (Schiller)
  • Doğruları korumaktan korkmayınız. (Atatürk)
  • Doğruluğun en güzel meyvesi ruh sükunudur. (Epikuros)
  • Doğruluk sonsuzluğun güneşidir, nasıl olsa doğar. (Wendel Philips)
  • Gerçek başarıların en geçerli yolu doğruluktur. (Moge)
  • Hiçbir miras, doğruluk kadar zengin değildir. (Shakeaspeare)
  • Söylenen sözlerin doğruluğu, yapılan işlerin yanlışlığını düzeltmez. (Mehmet Ağar)
  • Yanlış, sonsuz şekillere girebilir, doğru ise yalnız bir türlü olabilir. (J.J.Rousseau)
  • Yanlışlık fare deliğinden geçer, doğruluk kapılardan sığmaz. (Bernard Shaw)                       
  •   
Dürüstlük ile ilgili sözler
  • Eski dost düşman olmaz olsa da dürüst olmaz. Aralarında ufak tefek dargınlıklar olsa bile eski dostlar birbirlerine düşman olmazlar, yeni kazanılan dostlarla arada henüz sıkı bir bağ oluşmadığı için bu durum söz konusu değildir.
  • Dürüstlük bir hazineye benzer, ortaya çıktığında taraftarları çoğalır; yalan ise gizli ateşe benzer, yanmaya başlayınca kötülükler ortaya çıkar.
  • Dürüst insan kendine hakim olabilmek için sürekli kendi kendisiyle mücadele halindedir.
  • Dürüst insanın hem bedeni hem ruhu rahattır. 
  •      Şimdi dürüstlükle ilgili bazı ibret verici hikayeleri sizlere anlatmaya çalışacağım.
        HİKAYE 1

  

       Zalim bir vali vardı. Bu vali bir gün adamlarını göndererek Hasan Basri Hazretleri’ni yakalatmak istedi. O da bir vakit ders verdiği Habib-i Acemi Hazretleri’nin kulübesine gelip saklandı. Valinin adamları geldi ve hışımla:

– “Hasan Basri’yi (r.a.) gördün mü?” diye sordular.

O gayet sakin:

  • “Evet”, dedi.
  • Nerede?
  • “İşte şu kulübemde”…

Adamlar kulübeye daldı, fakat bir türlü Hasan Basri Hazretleri’ni bulamadılar. Dışarı çıkınca tehdit edip:

– Ya şeyh, niçin yalan söylüyorsun? dediler.

– Ben yalan söylemedim, dedi. Siz göremediyseniz, benim suçum ne?

Tekrar girdi, aradı, fakat bulamadılar. Onlar gidince, Hasan Basri Hazretleri:

  • “Ey Habib! Biliyorum ki Rabb’im senin hürmetine beni onlara göstermedi. Fakat yerimi niçin söyledin, hocalık hakkı yok mudur?” dedi.
  • Hazreti Habib mahcup bir şekilde:
  • “Ey Üstadım! Sizi bulamamaları benim hürmetime değil, doğru söylediğimizdendir. Çünkü bilirsiniz ki, Doğruların yardımcısı Allah’tır. Eğer yalan söyleseydim, sizi de beni de götürürlerdi”, dedi.

 

   HİKAYE 2

Hz. Ömer bir gece hizmetçisi ile birlikte kıyafetini değiştirerek halkı kontrol etmek ve problemlerini bizzat dinlemek üzere dolaşıyor.  Bir gece bir bayanın kızına; kızım kalk süte su kat ve yarın onu satmaya hazırlan. Dedi.

– Kızı:  Anneciğim Hz. Ömer’in süte su katmayı yasakladığını duymadın mı? dedi.

– Annesi : Kızım! Halife burada değildir, o bizi görür mü veya herhangi bir kimse bizi görür mü? dedi.

– Kızı : Ömer bizi görmezse, Allah bizi görür. (Lütfen böyle yapmayınız, dedi.)

Hz. Ömer, bu kızın sözünü ve davranışlarını çok beğendi ve hizmetçisine; “o kızı oğlu Asım’a eş olarak alacağını” söyledi.  Daha sonra onu oğlu Asım’la evlendirdi. Bu gelinin bir torunu, en meşhur ve en adaletli halifelerden biri olan Ömer b. Abdulaziz’dir

 

             

      HİKAYE 3

 

Mevlana Cellaleddin er-Rumî, Ramazan ayının bir akşamı talebelerinden birisinden incir istemiş. Bu zat tanıdığı bir dostunun bahçesine gitmiş ve dostunu bahçede bulamamış. Buna rağmen bir sepete taze incir doldurarak getirmiştir. Mevlana bu incirlerden birisini yemek üzere ağzına almış. Fakat yemeden ağzından çıkarıp atmış. İnciri getiren talebeye demiş ki: Bu incirin içi tamamen kemikleşmiştir/ taşlaşmıştır. Bu incirler bu şekliyle yeyilmez. Diğer müritleri sepetteki diğer incirleri kontrol etmişler. Ve gerçekten kemikleşmiş/ taşlaşmış/ olduklarını görmüşler. Mevlana incirleri getiren adama tekrar bahçeye git ve yeyilebilir incirleri bize getir, demiş. Adam bu defa bahçeye gittiğinde, dostunu orada bulmuş. İncirlerin fiyatını ödeyerek, bir sepet taze inciri Mevlana’ya getirmiş. Mevlana incirleri tattığında çok lezzetli olduklarını söylemiştir. Fakat müritler, incirleri getiren adamın yakasını bırakmamışlar ve ilk getirilen incirlerin neden taşlaştıklarını sormuşlar. Adam, önce getirdiği incirleri sahibinin izni olmadan, daha sonra parasını ödemek üzere getirdiğini ifade etmiştir. İşte bu hikayede adamın önce doğru ve dürüst davranmadığı ve bu davranışı Allah’ın dostu tarafından anlaşılmış olduğunu” bize anlatıyor. Adam, bundan sonra tam dürüst hareket edeceğine dair söz vererek tövbe etmiştirr.  (Ahmed el-Efkanî,Menâkibu’l-‘arifîn)

                                  

    HİKAYE 4

 

    Bir gün, âbidlerden bir zat, padişahın evinde verilen bir ziyafete katılmış. Normal zamanlarda kıldığı namazdan daha fazla namaz kılmış. Sofrada ise az yemek yemişr ve henüz doymamışken sofradan kalkmış. Sonra evine dönmüş ve eşinden yemek istemiş. Yanında bulunan küçük oğlu şöyle demiş: “Babacığım lütfen namazınızı da kaza eder misiniz? Çünkü siz Allah için değil, desinler diye padişahın huzurunda az yemek yediniz ve normalden daha fazla namaz kıldınız.” (Yani çocuk bile babasının dürüst olmadığını anlamış ve onu uyarmıştır).

 

   HİKAYE 5

Yunus Emre, şeyhi Taptuk Emre’nin dergâhında yemek pişirmek için ormandan odun getirmeye gitmiş. Fakat özellikle düzgün olan odunları seçmeye dikkat etmiş. Sebebi sorulunca o şöyle cevap vermiştir. Bu dergâha eğri adam değil, eğri odun bile yakışmaz, demiştir.

 

     HİKAYE 6

Dağ başında koyunlarını otlatan bir çoban, birkaç defa köylülere “Yetişin! Kurtlar, koyunlara saldırdı ve onları parçaladı” diye seslenmiş.  Köylüler, onun yanına vardıklarında: Çoban “Kahkaha atarak, ben şaka ettim.” diyerek, köylüleri geri çevirmişti. Bir defasında gerçekten kurtlar, koyun sürüsüne saldırdılar, çoban ise; eskisi gibi bağırdı ve köylülerden yardım istedi. Fakat köylüler, ona güvenmedikleri ve inanmadıkları için kimse onun yardımına koşmadı. Sonra köylüler, kurtların hem bazı koyunları, hem de çobanı parçaladıklarını öğrendiler. İşte bu çoban doğru konuşmadığı için hem köylülerin malını, hem de kendi canını yalanının bedeli olarak ödedi.”

 

                                  

HİKAYE 7

Ebu Hüreyre’nin (r.a.) rivayet ettiği bir hadise göre  Peygamberimiz (s..a.s) bir ekin yığınına uğramış; ve elini onun  içine daldırmış da parmaklarına ıslaklık dokurnmuş. Bunun üzerine: “Ey ekin sahibi! Bu ne?” buyurmuş.

  • Ekin sahibi . –“Ona yağmur isabet etti” ey Allahın elçisi! Demiş.
  • – Resulüllah (s..a.s.) : “O (ıslak) kısmı insanlar görsünler diye ekinin üst kısmına koysaydın ya!

مَنْ غَشَّنَا فَلَيْسَ مُنَّا.  : “Bizi aldan bizden değildir.”  Hz. Peygamber, “Sen bu hileli satışınla müslümanları aldatmak istiyorsun.” Buyurmuş-tur. Böylece efendimiz, ticaretle uğraşan insanların dürüst olmalarını ve mallarının kusurlarını gizlememelerini emretmiştir. (Sahih-i Müslim, İman, 164, Nevevî şerhi, trc. 1?406-407)

 

         Hülâsa

 

Efendimizin buyurduğu gibi: “Hepiniz çobansınız ve hepiniz çobanlığınızdan sorumlusunuz.”  Yâni başta Cumhurbaşkanı, baş-bakan, Vali, Kaymakam, müdür, komutan, asker, polis, İdarece, âmir, memur, öğretmen, öğrenci, aile reisi, ev hanımı, esnaf ve komşuların birbirlerine karşı doğru, dürüst ve düzgün davranmaları gerekir.

Bu konuyu biraz açıklayarak şöyle diyebiliriz:

1.Vali, vilayetindeki memurlarına karşı âdaletli davranmalı. Onlara eşit tarzda muamelede bulunmalıdır.

2.Kaymakam, kazasındaki memurlarına karşı âdaletli davranmalı. Onlara eşit tarzda muamelede bulunmalıdır.

3. a) Âmir, mahiyetindeki memurlara karşı âdaletli davranmalıdır. Onlara haksızlık etmemeli. Görev dağıtımın eşit olarak yapmalıdır.

b) Devlet malını, kendi şahsî işlerde kullanmamalı.

4. Öğretmen, öğrencilerine karşı; derste ve notlarda eşit ve âdil davranmalıdır.

5. Öğrenci, verilen ödevleri zamanında yapmalı. Başkasının yaptığı ödevin fotokopisini veya internetten konuyla ilgili bilgileri alıp bunları ödev olarak vermemelidir.  Vatana ve millete faydalı olan hizmetler yapmalıdır.

6. Aile reisi, aile fertlerine eşit muamelede bulunmalı, onların kimseye muhtaç olmamaları için var gücüyle çalışmalıdır.

7. Ev hanımı, ev eşyalarını ve malını korumalı. Çocuklarının ahlaklı olarak yetiş-melerini sağlamalıdır. Kocasının izni olmadan evinden kimseye bir şey vermemeli.

8. Komşu, komşusunun malını ve aile fertlerini kendi malı gibi korumalı. Komşusuna her türlü yardımda bulunmalı ve destek olmalıdır.

Allah, bizi doğruluk ve dürüstlükten ayırmasın. Hepimize vatanı, milleti ve insanlık için faydalı ve yararlı hizmetler yapan kullarından eylesin.

 

Beni sabırla dinlediğiniz için hepinize teşekkür ederim.

 

Kovancılar Lisesi 2012

BİBLİYOGRAFYA            

Kur’a-ı Kerim,

Ahmed b.Hanbel, el-Müsned, I-VI,  İstanbul, 1984.

‘Aynî, Bedreddîn Ebû Muhammed Mahmud b. Ahmed (ö. 855/ 1451) , ‘Umdetu’l-kârî şerhu Sahîhi’l-Buhârî,I-XX, Beyrut, trs.

Buhârî, Muhammed b. İsmail, el-Câmi’u’s-sahîh, I-VIII, İstanbul, 1984,

Ebû Dâvud, Süleyman b. Eş’as es-Sicistânî, es-Sünen, I-IV, İstanbul, 1984.

Encyclopaedia of Religion and Ethics, Newyork, 1937.

İbn Hacer el-‘Askalânî Şihâbuddin, Fethu’l-Bâri şerhu Sahihi’l-Buhârî, I-XIV, 1402/1982.

İbn Mace, Ebu ‘Abdillâh el-Kazvinî, es-Sünen, I-II, Thk.M.Fuad ‘Abdulbâkî, Kahire, 1952.

İlhan Ayverdi, Misalli Büyük Türkçe Sözlük, I-III, İstanbul, 2005.

İslâm Ansiklopedisi, I-XIII, İstanbul 1978(1988.

Kehhâle, Ömer Rıza, A‘lâmunnisâ, I-V, Beyrut, 1982.

Komisyon, el-Mu’cemu’l(müfehres li elfâzi’l-ehâdisi’n(Nebevî, I-VIII, İstanbul, 1982(1988.

Mehmet Dağ ve Hıfzurrahmân, İslâm Eğitim Tarihi, Ankara, 1974.

el-Meydânî, Ebu’l-Fadl Ahmed b. Muhammed b. Ahmed b. İbrâhim en-Neysâburî, Mecme’u’l-emsâl, I-II (thk. Na’im Hüseyin Zerzur), Beyrut, 1988.

Mustafa Taşçı, Nesillerden Nesillere Armağan Sözler Hazinesi, Düşünce Kitabevi, İstanbul, 2004.

Muzaffer Coşkun, Yıldız Cümleler ve Unutulmaz İbretli Sözler, Gonca Yayınevi, İstanbul, 1984.

Müslim b. Haccâc el-Kuşeyrî, el-Cami’u’s-sahîh, I-VIII, thk. M. Fuad ‘Abdulbâkî, İstanbul, 1981.

Nesâî, Ebu ‘Abdirrahmân Ahmed b. Şu’ayb, es(Sünen, I-VIII, Beyrut, trs.

Şâmil,  İslâm Ansiklopedisi, İstanbul, 1986.

Şerif Benekçi, Örnekli Açıklamalı Atasözleri, Damla Yayınevi, İstanbul, 1995.

Tirmizî, Ebu ‘İsâ,  el-Câmi’u’s-sahîh, I-X, İstanbul, 1987.

Zirikli, el-A’lâm, I-VIII, Beyrut, 1984.

http://www.bolelli.org/dogruluk-ve-durustluk.html


Yorumlar - Yorum Yaz


Kurban Dokumanları
Namaz Kitapları
Aydın Gökçe Bey'e Teşekkür
Sitemize Vaaz Ansiklopedisi olarak eklediğim bölüm Aydın Gökçe'nin Almanya'da görevli iken çeşitli kaynaklardan yaptığı vaazları alfabetik sıraya almasıyla oluşmuştur. Kendisine teşekkür ediyorum.
Bu vaazlar ayrıca Dosyalar bölümünde de yer almaktadır. Vehbi Akşit
Vaaz Ansiklopedisi
VAİZLER KÜTÜPHANESİ
Kur'ani Site
Hava Durumu
Anlık
Yarın
15° 23° 16°
Döviz Bilgileri
AlışSatış
Dolar3.50653.5205
Euro4.17464.1913
Saat